1-Derinlik
1. derece yanýklar: Derinin sadece en üst tabakasýnýn zedelendiði yanýklardýr. Kýzarýklýk, gerginlik ve aðrý görülür. Örnek: güneþ yanýklarý.
2. derece yanýklar: Derinin üst ve deðiþen oranlarda alt kýsmýnýn etkilendiði yanýklardýr. Kýzarýklýk, gerginlik, aðrý ve su toplanmasý (bül) ile karakterizedir.
3. derece yanýklar: Tüm deriyi kapsayan; derialtý dokularýna, derin dokulara ve hatta kemiklere kadar ulaþan yanýklardýr. Deri kuru kayýþ gibi olabilir veya renk deðiþikliði görülebilir (kömür gibi, beyaz veya kahverengi olabilir ). Þiddetli yanýklarda, yüzeysel sinir uçlarý ve kan damarlarý zedeleneceðinden yanýk alanda his kaybý olabilir, buna karþýn çevredeki daha az yanmýþ olan doku aþýrý aðrýlý olabilir.
2- Yüzey miktarý : Dokuzlar kuralý ile belirlenir.
3- Kritik alanlarýn yanmasý : Eller ayaklar, yüz ve cinsel organlar.
4- Hastanýn yaþý : Çok genç veya çok yaþlý olma.
5- Hastanýn genel saðlýk durumu : Diðer yaralanmalar veya hastalýklar (diabet, kalp, kronik böbrek hastalýðý vb gibi).
HAFÝF YANIKLAR:
Vücut yüzeyinin,
% 2 sinden az olan 3. derece yanýklardýr.
% 15 inden az olan 2. derece yanýklardýr.
ORTA ÞÝDDETLÝ YANIKLAR
Eriþkinlerde vücut yüzeyinin,
% 2-10 u arasýndaki 3. derece yanýklar (el, ayak, yüz, cinsel organ hariç)
% 15-25 i arasýndaki 2. derece yanýklar (el, ayak, yüz, cinsel organ hariç)
% 50-75 i arasýndaki 1. derece yanýklar (el, ayak, yüz, cinsel organ hariç)
Çocuklarda vücut yüzeyinin,
% 10-20 si arasýndaki 2. derece yanýklar (el, ayak, yüz, cinsel organ hariç)
Bebeklerde, tüm 1. derece yanýklar (el, ayak, yüz, cinsel organ hariç)
ÞÝDDETLÝ YANIKLAR
Eriþkinlerde vücut yüzeyinin,
% 10 undan fazla olan 3. derece yanýklar ve 3. derece el, ayak, yüz, cinsel organ yanýklarý.
% 25 inden fazla olan 2. derece yanýklar.
Çocuklarda vücut yüzeyinin % 20 sinden fazla olan 1. derece yanýklar
Bebeklerde, tüm 3. derece yanýklar.
Yanýklarda Ýlk Yardým Nasýl Yapýlýr?
Yanma sürecini sona erdirerek daha fazla yaralanmayý önlemek gerekir ; alevi söndürmek, kýzgýn metali uzaklaþtýrmak, yaþ ýsýya maruz kalmýþ giysileri çýkarmak vb gibi. (DÝKKAT: alev yanýðýnda sentetik giysiler deriye yapýþmýþsa dokunulmaz; kaynar sývý yanýðýnda eðer olayýn üzerinden zaman geçmiþse giysiler soðuk suya tutulmadan önce çýkarýlmaz aksi halde yapýþan deride çýkar)
1. derece yanýklarda
* ASLA yoðurt, salça, diþ macunu, zeytinyaðý vb. þeyler sürülmez !
* En az 10 dakika soðuk suya tutulur.
* Gerginliði azaltmak üzere yaðlý krem veya aðrýsýný almak ve gerginliði azaltmak üzere yanýk merhemi sürülebilir.
* Geniþ yanýklarda, kiþi kendi içebilecek durumdaysa bol sývý içirilir.
2. derece yanýklarda tedavi 1. derece yanýklarla aynýdýr. Ýlave olarak; büller ASLA PATLATILMAZ ! Gerekiyorsa hastaneye götürülerek steril koþullarda pansuman yaptýrýlýr. Eðer bül geniþ bir alaný kapsýyorsa, üstteki deri ASLA SOYULMAZ ! Eðer patlamýþsa, o zaman içindeki sývý boþaldýktan sonra o kýsým antiseptikle silinip üzeri steril gazlý bez ile kapatýlýp sargý beziyle sarýlýr. Zira flaster yanýklý dokuyu zedeleyebilir.
3. derece yanýklarda hastanýn mutlaka bir yanýk merkezine veya hastaneye götürülmesi gerekir. Hasta bilinçli (kendi içebilecek durumda) ise bol sývý içirilir. ALKOLLÜ ve ASÝTLÝ içecekler ÝÇÝRÝLMEZ!
* Açýk yanýk yarasý hava ile temas ettiði sürece aðrýya neden olacaðýndan, yaranýn hemen hava ile temasý kesilmelidir, bunun için yara nemli steril gazlý bez ile kapatýlýr. Böylece enfeksiyondan da korunmuþ olur.