Beyin Felci Hakkýnda Herþey

Beyin felci, beyin damarlarýnýn sýkýþma, týkanma ya da kanamasý durumunda beyin hücrelerinin oksijensiz kalmasýyla  ölmesi ile sonuçlanan nörolojik bir hastalýktýr. Dünya Saðlýk Örgütü’nün ölüm sýrasýnda kalp krizi ve kanser hastalýklarýnda sonra 3. ölüm nedeni þeklide kabul edilen beyin felci, daha fazla erkeklerde rastlanmaktadýr.

Toplumumuzda yýlda % 1-3 gibi bir oranda rastlanan beyin felci yaþla birlikte oransal olarak artýþ kaydetmektedir. Beyin hücreleri önemi nedeni ile dört büyük damar tarafýndan beslenmekte olup, ikisi boynun ön bölgelerinden beyne doðru giden ve þah damarý olarak bilinen karotisler, diðer ikisi ise boyun omurlarýnýn arasýndan ve arka bölgelerden beyne ulaþan vertebral damarlardýr. Bu iki damar sisteminin arasýnda kurulan sayýsýz baðlantý ile beyin hücreleri adeta bir damar yumaðý halinde zengin bir beslenme imkaný elde etmektedir. Beyin damarlarýnýn pýhtý ile týkanmasý veya daralmasý ya da çatlayýp yýrtýlmasý sonucu hastalýk geliþmektedir. Bu pýhtý kalpten geleceði gibi baþka bir damardan da beyne ulaþabilmektedir. Buna “embolik atak” diyoruz.

Beyin damarlarýnýn iç duvarlarýnda yað, kolesterol parçacýklarýnýn düzensiz birikimine baðlý olarak bir týkaç oluþuyorsa buna da “trombotik atak” diyoruz. Belli baþlý risk faktörlerine gelince: þeker hastalýðý, kalp hastalýðý, koroner damar hastalýðý, tansiyon yüksekliði kolesterol ve yað fazlalýðý, alkol ve sigara kullanýmý, stres ve hareketsiz yaþam gibi daha bir çok sebeple hastalýða yakalanma ihtimali 2-6 kat arasý artýþ kaydedebilmektedir. “Beyin felci ile ilgili hangi þikayetlerle karþýlaþýlabilir?” sorusuna gelince; Çok geniþ bir yelpazede yakýnmalar olabilir. Basit bir baþ dönmesinden komaya kadar, baþ aðrýsý, vücudun bir tarafýnda güçsüzlük, uyuþma, hissizlik, konuþma ve anlama bozukluðu, görme kaybý ve çift görme, ses kýsýklýðý, yutma bozukluðu, bulantý kusma vs. gibi çok sayýda bulgu ile karþýlaþmak mümkün. Hastalýðýn baþlangýç bulgusuna gelince: Saatler içerisinde gelip geçebildiði gibi günler içerisinde ilerleyerek, hastayý yatalak hale de getirebilmektedir. Beyin felcinde sebep büyük oranda beyin damar týkanmasýnýn sonucu olarak görülürken, yüzde on gibi bir oranda da beyin kanamasý söz konusudur. Yüksek tansiyon ve damar kireçlenmesi vakalarýnda ani geliþen þiddetli baþ aðrýsý ile baþlayan koma tablolarýnda ilk akla gelmesi gereken beyin kanamasý olurken, bir gözdeki ani geçici görme kaybýnda ilk akla gelecek hastalýk þah damarýndaki týkanma veya darlýk olmalýdýr. 50 yaþlarýndan sonra yaþla orantýlý olarak daha sýk görülen beyin felci son 10 yýlda daha genç nüfusta da artan oranda görülmeye baþlamýþ olup, bu durumun sebebi ise kalp ve damar sistemindeki patolojiler, uyuþturucu kullanýmý ve stres olarak yorumlanmaktadýr.

Nöroloji acil kliniðine baþvuran hastalarýn yarýsýnda görülen beyin felci hastalýðýna nasýl müdahale etmeliyiz? Öncelikle hastalýðýn ciddiyeti ve geliþimine göre aþamalý bir müdahale politikasý izlenmelidir. Gereksiz ve zamansýz bazý uygulamalar hastanýn aleyhine sonlanabilir. Ayrýntýlý bir nörolojik deðerlendirme ile zaten büyük oranda tanýya ulaþabilmekle beraber tomoðrafi, MR, doppler, eko, anjiografi gibi metodlarla uygun zamanlama ile teþhisimiz daha da netleþip, tedavi protokolü saðlanmalýdýr. Acil müdahale kapsamýnda deneme safhasýnda olan pýhtý çözücü tedaviler veya ani ve hýzlý tansiyon düþürmek sakýncalarý nedeni ile dikkatle yapýlmalý; þuur takibi yanýnda beslenmesi, aldýðý-çýkardýðý sývýnýn takibi, yatakta pozisyonunu deðiþtirmek, pasif eksersizlerle hastaya hem moral saðlanmalý hem de daha ilk günden bazý olumsuzluklara karþý tedbirler alýnmalýdýr.

Beyin felci hastalýðý nedeni ile hastaneye yatan hastalarda sýk gördüðümüz akciðer ve idrar yolu enfeksiyonuna dikkat etmeli, mümkün olan en kýsa zamanda, hastayý yataktan ve yatmaktan uzaklaþtýrýlmaya çalýþýlmalýdýr. Hastanýn rehabilitasyonla eski saðlýðýna kavuþturulmasý hedeflenmeli, nöroloji uzmaný kontrolünde fizyoterapi egzersiz programlarý ile hastanýn ve yakýnlarýnýn desteði alýnmalýdýr.

Beyin felci geçirme riski azaltýlabilir mi?

Sessiz katil olarak bilinen tansiyon hastalýðý önemli bir risk olup, kontrol altýna alýnabilir. Tuzdan fakir diyet, kilo kontrolü, ölçülü ve dengeli beslenme ve düzenli ilaç tedavisi ile bu riski azaltmalýyýz. Kolesterol yüksekliði son yýllarda tansiyon kadar önemsenen bir risk olup, damarlarýmýzýn içindeki akýþkanlýðý bozmaktadýr. Yaðlý, kýzartmalý, þekerli ve hamurlu gýdalardan, kýrmýzý etten sakýnmalýyýz. Þeker hastalýðý birkaç yönden beyin felcine davetiye çýkarttýðý için þeker hastalarý kan þekeri dengesine azami dikkat etmeli. Hastalýða yatkýnlýðý olan kiþiler ise kilo kontrolü ve glisemik endeksi yüksek besinlerden uzak yaþayarak, riskten uzak durmalýlar.

Dengeli beslenme birçok hastalýkta koruyucu rol oynadýðý için beyin felcine karþý da bizi koruyacaktýr. Özellikle aldýðýmýz tuz, þeker ve unlu gýdalara dikkat edip, sebze ve meyveye aðýrlýk vermeli, konserve ve rafine gýdalardan kaçýnmalýyýz. Düzenli egzersiz yaparak hem þiþmanlýða karþý korunmuþ olur hem de kan yaðlarýný azaltarak damarlarýmýzdan beynimize giden kaný artýrabiliriz. Akciðer ve kalbimizin kullaným kapasitesini de artýrdýðý için egzersizle kanýmýzda dolaþan oksijen miktarý da artmaktadýr. Her hastalýðýn sebebi olarak kabul edilen sigara, alkol ve uyuþturuculardan uzak durmalý, bayanlar doðum kontrol haplarý kullanmamalýdýr. Beyin felci haberci bulgularý olabilir mi? Vücudun bir tarafýndaki uyuþma, geçici baþ dönmesi, konuþma bozukluðu, bir gözdeki geçici görme kaybý, sersemlik ve denge kaybý gibi þikayetler uyarýcý olabilir. Beyin felcinin tedavisinde yýllardýr baþarý ile kullanýlan aspirin hala giderek artan oranda ve güvenilirlikte kullanýlmaktadýr. Hem koruma amaçlý hem de yeni felce karþý günde 100-300 mg aspirin kafi geliyor. Bunun yanýnda yeni piyasaya sürülen çeþitli ilaçlarý vakasýna göre ayarlamalý, tansiyon ve kolesterol yüksekliði de diyet yanýnda uygun ilaçlarla kontrol altýna alýnmalýdýr. Her hastalýðýn tedavisinde önemli olan hekim hasta diyaoðu, beyin felçli hastalarýn tedavisinde “hekim-hasta-hasta yakýný-fiyoterapist” arasýnda kurulmalý, azim ve sabýrla hasta yeniden hayata kazandýrýlmalýdýr…