Tükürük Bezi Hastalýklarý Hakkýnda Herþey
Tükrük bezi yangýlarý( iltihaplarý), Abseleþen ve abseleþmeyen ve tükürük bezi iltihabý olarak 3 þekilde görülür.En sýk rastalanan
enfeksiyon Kabakulak (epidemik Parotit) enfeksyonudur.
Kabakulak (Epidemik Parotit): Çoçukluk çaðýnýn en sýk göerülen tükrük bezi
hastalýðýdýr. Kuluçka süresi 14-21 gündür. Parotis isimli ve çenenin üstünde kulaðýn önünde yer alan tükrük bezinde þiþlik, kýzarýklýk, kanal aðzýnda hafif bir
þiþme ve kýzarýklýk, kulak kepçesinin yer deðiþtirmesi gibi bulgulara sahiptir. Akýntý iltihap
karakterde deðildir. Ekþi gýdalarýn alýnmasý aðrýyý arttýrýr. Olgularýn %30’unda ateþ yoktur,
%75’inde iki taraflý etkilenme vardýr. Bir tarafýn þiþmesini takip eden 5 gün içinde diðer taraf ta
þiþer. Bazen çenealtý tükrük bezleride hastalýða eþlik eder. Kabakulak virüslerle oluþan bir
enfeksiyondur. Etken paramikzoma grubuna ait nörotropik bir virus olup, 8. kafa sinirinde geri dönüþümsüz bir lezyon oluþturarak tek taraflý tama yakýn bir saðýrlýða yol açabilir. Pankreasý
tutarak þeker hastalýðý , testisler veya yumurtalýklarý tutarak kýsýrlýk ve santral sinir sistemini tutarak
menenjit yapabilir. Hastalýðýn 3-4. günlerinde kan ve idrarda amilaz miktarý maksimum düzeye
ulaþýr. Tedavi semptomatiktir aðrý kesici ateþ düþürücü ilaçlar verilir. Aðrý azaltýlýr, ateþ
düþürülür.
Diðer Viral Enfeksiyonlar: Sitomegalovirus, Coxackie A, Echovirus, Ýnfluenza virusu
tükrük bezlerinde enfeksiyona neden olabilirler. Tedavi kabakulaktaki gibi semptomatiktir. HIV
enfeksiyonu sýklýkla büyük tükrük bezlerinin tutulumu ile birliktedir. HIV için klinik þüphe
olduðunda serolojik testler yapýlýr.
Ani geliþen iltihaplý diþeti ve tükrük bezi infeksiyonu: Aðýz içi boþluktan gelen bakterilerin
oluþturduðu tükrük bezinin abseleþmeye meyilli enfeksiyonudur. Sýklýkla parotis bezinde gözlenir.
En sýk rastlanan etken Stafilokokkus aureusdur isimli bakteridir daha nadiren Streptokok, E.Coli, Hemofilus
influenza görülebilir. Tükrük bezi aniden þiþer ve aðrýlýdýr. Ateþ ve beyaz kan hücrelerinde artma vardýr. Parotis bezi
tutlunca kulak kepçesi belirginleþir ve hastanýn arkasýndan bakýldýðýnda þiþlik rahatlýkla
farkedilir. Tükrük bezi elle muayenede hassasdýr ve hamur kývamýndadýr. Deride kýzarýklýk olabilir ve
abseleþme varsa deri altýnda yumuþama hissedilir. Tükrük bezinin aðýz içindeki kanal aðzýna bakarken beze yapýlan masaj ile pürülan
akýntý geldiði izlenir. Enfeksiyon dýþ kulak yoluna atlayabilir.
Hastada yüz felci olabilir. Derin boyun absesi ve göðüs boþluðu iltihabý gibi komplikasyonlar olabilir.
Hastalarýn 1/3’ü ameliyat sonrasý dönemde aðýzdan gýda alýmý kýsýtlanmýþ ve elektrolit-sývý dengesi bozulmuþ
hastalardýr. Parotise yapýlan masaj ile stenon kanalýndan aðýz içine abse boþalýmý izlenebilir. Tedavide
bakterilere etkili yüksek dozda antibiyotikler verilir. Sývý-elektrolit dengesi düzeltilir.
tükürük bezi üzerine sýcak kompresler uygulanýr. Siyalogoglar (%2’lik pilokarpin damlasý verilir, çiklet
çiðnetilir,C vitamini tabletleri veya limon emdirilir) ve aðýz hijyenine dikkat edilir. Abse varsa,
yüz siniri korunarak, yelpaze þeklinde kesi yapýlarak abse boþaltýlýr
Diðer yönlerden saðlýklý çocuklarda görülen parotisin süpüratif enfeksiyonu ayrý bir
antitedir. Uygun antibiyotik tedavisi ve takip gerekir. Genelde adolesan dönemde semptomlar
sonlanýr ve nadiren cerrahi gerekir.
Müzmin ve tekrarlayan diþeti-tükrük bezi iltihabý: En sýk parotisde görülür. Altta yatan sebep olarak tükrük
sekresyonunun azalmasý yada durmasý sorumlu tutulmaktadýr. Klinik olarak hastada tekrarlayan, hafif aðrýlý
tükrük bezi þiþmeleri söz konusudur. Þiþliklerin arasý birkaç hafta veya birkaç ay olabilir. Taþ
veya kolaylaþtýrýcý faktörler varsa bunlar tedavi edilmelidir. Yeterli sývý alýmý , bez masajlarý
yanýnda akut ataklar sýrasýnda antibiyotik kullanýlýr. Konservatif tedavinin yetersizliði halinde
bezin cerrahi olarak çýkarýlmasý gerekebilir.
Çenealtý tükrük bezin müzmin ve daraltýcý iltihabý (Kuettner tümörü): Gerçek bir tümörden
ayýrtedilmesini zorlaþtýracak þekilde Çenealtý bezde sertleþme ve büyüme görülür.
Ayýrýcý taný ve histolojik inceleme için tükrük bezi çýkarýlýr ve böylece tedavi edilmiþ olur.
ÖZEL TÜKRÜK BEZÝ ÝLTÝHAPLARI:
Tüberküloz (tbc): Parotis veya Çenealtý tükrük bezinde aðrýsýz bir þiþlik olur.Enfeksiyonun primer yerleþim bölgesi akciðerlerdiröntgende kireçlenme
gürülebilir. Akciðerlerde ve diðer organlarda Tbc aranmalýdýr. Tedavi, anti-tbc ilaçlar ile yapýlýr.
Enfekte lenf nodlarýnýn ve tükrük bezlerinin fasiyal sinir korunarak çýkarýlmasý gerekebilir.
Aktinomikoz, kedi týrmýðý hastalýðý seyrek görülen özel tükrük bezi iltaplarýdýr.