Kadýnlarda Meme Akýntýlarý Hakkýnda
Bazý hastalýklardan oluþan meme baþý akýntýsý , pek çok kadýnýn þikayetlerinden bir tanesidir, meme baþý akýntýlarý önemsenmelidir, memede kitle ile aðrý þikayetleinden sonra karþýmýza çýkan bir problemdir.Meme ile ilgili nedenlerle polikliniðe baþvuran hastalarda bu oran %3-5 olup, bu sebeple meme ameliyatý geçirenlerin oraný ise %7-8 oluþturmaktadýr.Yaþ olarak da en sýk 25-45 yaþlarý arasýnda görülür.
Meme baþý akýntýsý daha çok iyi huylu hastalýklarla birlikte olmasýna karþýn akýntýnýn bir memeden ya da her iki memeden olmasý, kendiliðinden veya uyarýmla olmasý, sürekli ya da aralýklý olmasý, tek bir kanaldan ya da birçok kanaldan akýntýnýn gelmesi, akýntýnýn kanlý veya kansýz olmasý altta yatan olasý kötü hastalýðý ortaya çýkarmak açýsýndan önemli noktalardýr.
Adet döneminin baþlamasýndan itibaren gebelikte,laktasyonda(süt verme dönemi) ve menopoz sonrasý dönemde memelerde fonksiyonel(beklenen) ve patolojik(normalin dýþýnda) deðiþiklikler olur. Bu patolojik deðiþikliklerden birisi de meme baþý akýntýsýdýr, gebelik ve laktasyon dýþýnda ortaya çýktýðýnda patolojik olarak kabul edilir.
Meme baþý akýntýlarý genel olarak üç grup altýnda incelenebilir;
- Galaktore
- Kansýz akýntý
- Kanlý akýntý
Galaktore
Her iki memeden, spontan (kendiliðinden) olarak, tüm kanallardan sütlü akýntý gelmesi galaktore olarak adlandýrýlýr. Memelerden sütlü akýntý gelmesi gebelik sýrasýnda veya gebelik bittiðinde görülebilir.Bu yaklaþýk iki yýl kadar sürebilir ve emzirme bittiðinde kesilir. Gebelik veya emzirme olmaksýzýn memelerden sütlü akýntý gelmesi fizyolojik, farmakolojik (ilaçlara baðlý) veya endokrinolojik (hormonal) nedenlere baðlý olabilir.
Fizyolojik olarak;aþýrý meme manüplasyonu (elle uyarýlmasý), meme baþlarýnýn emilme þeklinde uyarýlmasý buna yol açabilir. Taný ve tedavi için uyarý kesilerek akýntýnýn devam edip etmediðine bakýlýr.
Farmakolojik nedenler ise baþka problemler nedeniyle kullanýlan ilaçlarýn galaktoreye sebep olmasýdýr. Bu ilaçlar arasýnda en sýk ülser ilaçlarý, doðum kontrol ilaçlarý, antiemetikler (bulantý giderici ilaçlarýn bir kýsmý) ve antidepresanlar sayýlabilir. Ayrýca kronik morfin kullananlarda da görülebilir.
Endokrinolojik sebeplere gelince bir grup kadýnda galaktorenin sebebi kolayca açýklanamaz. Böyle durumlarda serum prolaktin seviyesi oldukça yardýmcýdýr. Prolaktin, hipofiz ön lobundan salgýlanan bir hormondur. Görevi memeden süt salýnýmýný saðlamak, diðer hormonlarla birlikte memenin geliþimine katkýda bulunmaktýr.
Gebelik sýrasýnda prolaktin seviyesi yükselerek doðumdan hemen sonra 200 ng/ml ye ulaþýr. Gebelik ve doðum olmaksýzýn prolaktin seviyesindeki artýþ hipofize ait tümoral bir kitleyi düþündürmelidir. Hastalarda kitleye baðlý baþ aðrýsý ve görme bozukluðu vardýr. Taný için görme alaný muayenesi yapýlýr.Kafa grafisi ile büyük bir hipofizer kitle ortaya çýkarýlabilir. Daha küçük kitleler için bilgisayarlý tomografi ya da magnetik rezonans çekilebilir. Kitlenin boyutuna ve medikal(ilaç) tedavisinin sonucuna göre cerrahi eksizyon ve radyoterapi(ýþýn tedavisi) planlanabilir.
Bunlarýn dýþýnda hipotalamik kitleler, enfeksiyonlar, vasküler (damarsal) ya da dejeneratif hasarlar, ektopik (normal yeri dýþýnda) prolaktin salgýlayan bronkojenik karsinoma, göðüs duvarýna ait lezyonlar; herpes zoster, cerrahi skarlar da galaktoreye sebep olabilir.
Eðer galaktore kontrol altýna alýnamýyor, hastanýn sosyal ve seksüel yaþamýný etkiliyorsa ayrýca gelecekte gebelik planý yoksa cerrahi ile tüm kanallar çýkarýlabilir.
Kansýz akýntýlar
Pürülan Akýntýlar: Sýklýkla çocuk emzirme döneminde görülmekle beraber postmenapozal kadýnlarda da görülebilir. Memede aðrý, huzursuzluk ve bir çok kanaldan kaynaklanan, spontan, tek taraflý akýntý enfeksiyon (iltihap) belirtileri ile birlikte mevcuttur. Enflamasyona ait klinik ve laboratuar bulgularý ile taný koyulabilir.
Tedavi için kültür alýnarak uygun antibiyotik ve antiinflamatuar (iltihap giderici) verilir. Eðer apse oluþmuþsa insizyon ve drenaj gereklidir. Ayrýca inflamatuar kanser açýsýndan dikkatli olmak gerekmektedir.
Kanlý akýntýlar
Bu hastalarda sýklýkla
- %48.1 Ýntraduktal papillom
- %32.9 Fibrokistik deðiþiklik
- %14.3 Kanser
- %4.8 Duktal ektazi
saptanmýþtýr.
Meme duktus ektazisinde (meme kanallarýnýn geniþlemesi) bu tür akýntý görülür.Bu grupta akýntýlar farklý renklerde ,spontan , yapýþkan ,bilatera l(iki taraflý) ve bir çok kanaldan olur. Çocuk doðurmuþ, meme baþý uyarýmý olan, 37-53 y. arasýnda ki kadýnlarda daha sýklýkla görülür. Akýntý sýklýkla farklý renklerde karþýmýza çýkarken genellikle yeþil hakimdir. Sýrasýyla sarý, beyaz ,kahverengi-gri ve kýrmýzýmsý kahverengi olabilir. Bu son renk kanlý akýntý ile karýþabilir.
Ýntraduktal papillomlar da bu tür akýntýlara sebep olabilir.Genellikle 20-40 yaþlarýnda görülürler. Çoðunlukla meme baþýna yakýn bir kist ya da geniþlemiþ bir duktus içinde geliþen genellikle 1 cm?den küçük lezyondur. Bazen papillomlar birçok duktusda ve duktusun farklý yerlerinde de olabilir. Fizik muayene ile akýntýnýn geldiði duktus saptanmaya çalýþýlýr. Tanýda mamografi yalnýz baþýna yetersizdir. Duktografi (kanallardan ilaç verilerek görüntüleme) ve histopatolojik (parçanýn alýnarak mikroskop altýnda incelenmesi) tanýda önemlidir.
Bu akýntýlar sýklýkla kanserle veya prekaseröz mastopati ile birliktedir. Akýntý tek taraflý , tek kanaldan kaynaklanýyor, kitle var ise sitolojik ve mamografik bulgular da deðerlendirilerek kanser ayýrýcý tanýsýna gidilmelidir
Akýntý serösanginöz (sulu-kanlý gibi) ya da kanlý ise 50 yaþýn altýnda iyi huylu olma olasýlýðý artarken, 50 yaþýn üstünde kötü bir hastalýk ile birlikteliði sýktýr. Yaþ artýþý ve kitle varlýðý kanser olasýlýðýný akla getirmelidir.
Meme baþý akýntýsýnda taný
Eðer akýntý çamaþýr üzerinde spontan fark edilmiþse bu hastanýn aktivasyonu örneðin jimnastik sonrasý fark edilenden daha önemlidir. Akýntýnýn menstruel siklus (adet kanamalarý), ovulasyon ve mevcut gebelik ile iliþkisinin olmasý nonkanseröz (kanser dýþý) lezyon ayýrýmýnda önemlidir. Akýntýnýn rengi, travma (hasara maruz kalma), cerrahi, herpes zoster gibi enfeksiyonlarda ayýrýcý tanýda önemlidir. Hikayede ilaç kullanýmý araþtýrýlmalýdýr.
Hasta yaþý ve ailede kanser hikayesi meme kanseri geliþiminde artmýþ bir risktir. Tüm menapoz sonrasý akýntýlar önemlidir.
Her iki memenin fizik muayenesi nazik ve dikkatli biçimde yapýlmalýdýr. Akýntýnýn geldiði kadranýn demonstrasyonu önemlidir. Akýntýnýn rengi ve konsantrasyonu gözlenir. Sitoloji yapýlabilir fakat yalancý negatif sonuç oraný yüksektir. Sitoloji þüpheli, kitle tespit edilememiþse kesin taný için akýntýnýn geldiði meme duktusu çýkarýlarak tanýya gidilmelidir. Tüm palpe edilen (ele gelen) kitlelerde ince iðne aspirasyon biyopsisi gereklidir. Histopatolojik taný daha deðerlidir ve bizi kesin tanýya götürür. Mammografi öncelikle yapýlmalýdýr. Duktografi özellikle intraduktal papillom tanýsýnda yardýmcý olabilir.
Sonuç olarak tek taraflý, kendiliðinden olan, kanlý akýntýlarda mutlaka tanýnýn konmasý gerekmektedir.Ayrýca unutmamamýz gereken önemli bir nokta ise, akýntýnýn gelip gelmediðini kontrol için kesinlikle meme baþýný uyarmamalýyýz. Akýntý var ise zaten gelecektir.